Hiểu rõ về thực phẩm biến đổi gene và cách lựa chọn thực phẩm an toàn

0
1682

Thực phẩm biến đổi gen (tên tiếng Anh Genetically Modified food – viết tắt GMOs) là thuật ngữ chĩ để những thực phẩm (bao gồm cả động vật và thực vật) đã được can thiệp sinh học để biến đổi gen, nhằm mục đích nâng cao giá trị dưỡng chất, sản lượng, mùi vị và khả năng chống chịu sâu bệnh của thực phẩm.

Về nguyên tắc, con người chỉ làm biến đổi gen thực phẩm theo hướng có lợi, ví dụ như tạo ra giống cây chống chịu sâu bệnh tốt hơn, tạo ra loại bò cho nhiều sữa hơn. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học gần đây chỉ ra nhiều tác động xấu của thực phẩm biến đổi gen đến môi trường và sức khỏe con người.

Thực phẩm biến đổi gene được chia thành 2 loại chính, bao gồm:

  • Loại chống được các loại thuốc diệt cỏ. Cây có khả năng sống sót tốt khi phun thuốc diệt cỏ.
  •  Loại tự sản sinh chất độc để giết côn trùng gây hại.

Các nghiên cứu về thực phẩm biến đổi gene

Mời bạn xem clip (có phụ đề tiếng Việt) này để tìm hiểu về các nghiên cứu liên quan đến thực phẩm biến đổi gene:

Nguồn: Người tiêu dùng cần biết về GMO

Ý kiến của chuyên gia Việt Nam

Theo TS. Phạm Văn Toản – Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, thực phẩm GMO có khả năng có khả năng chống chịu bệnh bệnh tốt. Sử dụng cây trồng GMO giúp giảm thiểu sử dụng thuốc bảo vệ thực vật gây hại cho sức khỏe con người và môi trường tự nhiên. Hơn thế nữa, thực phẩm biến đổi gene còn có năng suất và giá trị dinh dưỡng cao hơn thực phẩm không biến đổi gene.

Nguyễn Lân Dũng, Chủ tịch Hội các ngành sinh học Việt Nam cho biết, cây trồng công nghệ sinh học, như ngô, là giống cây trồng được cấy gene trừ sâu từ vi khuẩn Bacilus thuringiensic (Bt). Đây là loại vi khuẩn được dùng để làm thuốc trừ sâu sinh học. Loại thuốc trừ sâu sinh học này an toàn, chứa độc tố chỉ tác động đến sâu bệnh mà không gây hại cho người và vật nuôi.

Cũng theo GS. Nguyễn Lân Dũng, quan điểm của ông về cây trồng biến đổi gene là hoàn toàn an toàn, không gây hại tới con người, và cho tới nay không có công trình đáng tin cậy nào cho thấy sự mất an toàn của sản phẩm này.

Hoàng Khánh Hòa, nghiên cứu sau tiến sĩ, chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp tại Mỹ lại có cái nhìn khác về vấn đề thực phẩm biến đổi gene từ góc nhìn của những người tiêu dùng Mỹ.

Theo TS. Hòa: “GMO tốt hay không tốt? Nếu tốt thì ở điểm nào và nếu không tốt thì cũng ở điểm nào? Đây hoàn toàn là những câu hỏi định tính vì nó còn tùy thuộc vào bạn đứng ở đâu – dưới góc độ của người tiêu dùng, người ra chính sách, hay người nông dân.”

Nhiều người cho rằng quy trình kiểm định an toàn thực phẩm ở Mỹ rất khắt khe. Câu hỏi được đặt ra là nếu thực phẩm GMO an toàn thì FDA – Cơ quan quản lý an toàn thực phẩm và thuốc mới cho phép GMO được bán trên thị trường Mỹ gần 20 năm nay. Về nguyên tắc là vậy, tuy nhiên theo TS. Hoàng Khánh Hòa đang nghiên cứu tại Mỹ, FDA không thông qua quy trình kiểm tra an toàn đối với thực phẩm biến đổi gene như đối với các loại thực phẩm thông thường khác. Sự thật này chỉ được phanh phui sau khi luật sư Steven Drucker cùng các cộng sự của mình kiện FDA vào năm 1998.

Các tài liệu FDA đưa ra theo yêu cầu của tòa án cho thấy, FDA đã bỏ qua quy trình kiểm định an toàn đối với GMO bán ở Mỹ, mặc dù cơ quan này vẫn khẳng định thực phẩm biến đổi gene là hoàn toàn an toàn so với các thực phẩm không biến đổi gene cùng loại. Do tòa án chưa có phán quyết cuối cùng, nên hiện tại FDA vẫn chưa thay đổi các thông báo trên trang web chính thức và thừa nhận vi phạm luật khi bỏ qua quy trình kiểm định đối với thực phẩm GMO.

Bên cạnh đó, có ý kiến cho rằng việc FDA bỏ qua quy trình kiểm định thực phẩm GMO cũng không đáng lo. Lý do là vì hiện tại chưa có nghiên cứu khoa học đáng tin cậy chỉ ra tác hại rõ ràng của thực phẩm biến đổi gene đối với sức khỏe con người.

Tuy nhiên, các nghiên cứu về thực phẩm GMO, đặc biệt là nghiên cứu về tính an toàn của thực phẩm GMO luôn vấp phải một “hòn đá tảng” lớn, đó là quyền sở hữu trí tuệ mà các công ty giống cây trồng GMO lớn như Monsanto và Syngenta. Họ được bảo hộ và hạn chế các nghiên cứu không có lợi đến công việc kinh doanh của họ.

Các nghiên cứu về GMO hiện tại chủ yếu là những nghiên cứu có quy mô nhỏ và mức độ ngắn hạn (ví dụ thí nghiệm trên chuột 90 ngày) chứ chưa có nghiên cứu nào đánh giá tác động của việc sử dụng thực phẩm GMO dài hạn đối với con người.

Tuy vậy, một vài báo cáo thống kê gần đây ở Mỹ cho thấy tỉ lệ người bị mắc các bệnh dị ứng thực phẩm, ung thư, tự kỷ, và một số bệnh mãn tính liên quan tới thận, và huyết áp tăng song song cùng với lượng glyphosate sử dụng trong thuốc trừ sâu Roundup Ready dùng cho đậu tương và ngô trong 20 năm qua.

Hầu hết các chuyên gia, nhà nghiên cứu Việt Nam cho rằng, thực tế chưa có báo cáo về bất cứ một trường hợp nào bị tác động hay ảnh hưởng tiêu cực từ thực phẩm biến đổi gene. Tuy vậy, người tiêu dùng có quyền được biết sản phẩm nào biến đổi gene để lựa chọn.

3 cách nhận biết thực phẩm biến đổi gene

Có 3 cách nhận biết thực phẩm biến đổi gene mà bạn nên áp dụng, bao gồm nhận biết qua nguồn gốc thực phẩm từ các nước cho phép sử dụng thực phẩm GMO, qua hình thức bên ngoài của sản phẩm và qua mã code sản phẩm.

Cách nhận biết thực phẩm biến đổi gen GMO qua nguồn gốc thực phẩm từ các nước cho phép sử dụng thực phẩm GMO: Hãy cảnh giác với những sản phẩm được chế biến và nhập khẩu từ các vùng nguyên liệu cho phép nuôi, trồng và sử dụng thực phẩm GMO, ví dụ như Mỹ. Việt Nam nhập từ Mỹ rất nhiều ngô biến đổi gene với số lượng lớn để làm thức ăn chăn nuôi. Theo Bộ Nông nghiệp Mỹ, hơn 70% sản lượng ngô trồng tại nước này được trồng là ngô biến đổi gen. Đây còn là sản phẩm được chế biến thành nhiều loại thức ăn cho con người như bột bắp, bột ngũ cốc…Ngoài ra, rất nhiều các sản phẩm đóng gói từ Mỹ cũng được làm từ thực phẩm biến đổi gene như bánh mì, bắp rang bơ, đậu nành, bánh ngọt, sữa cho trẻ sơ sinh, bột protein, thực phẩm bổ sung, thậm chí là sữa và pho mát làm từ bò biến đổi gene và bò ăn thực phẩm biến đổi gene.

Cách nhận biết thực phẩm biến đổi gen GMO thông qua hình thức bên ngoài của sản phẩm: Cách nhận biết này chỉ mang tính chất tương đối, nhưng cũng phần nào giúp người tiêu dùng loại bỏ nguy mua phải thực phẩm biến đổi gene. Thông thường, các sản phẩm biến đổi gene thường có màu sắc khác, kích thước lớn hơn, và thậm chí là mùi vị khác so với thực phẩm cùng loại chưa biến đổi gene. Ví dụ, ngô biến đổi gene có hạt bắp lớn hơn, ngô màu tím hoặc hạt gạo biến đổi gene màu vàng, khoai biến đổi gene củ to, ruột màu trắng…

Cách nhận biết thực phẩm biến đổi gen GMO qua mã code: Mã sản phẩm thường được quy định theo chuẩn quốc tế hoặc chuẩn quốc gia. Đây là một cách nhận biết thực phẩm biến đổi gen GMO dễ dàng nhất đối với người tiêu dùng. Những loại thực phẩm có mã code đồng nghĩa với việc chúng có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng, được kiểm định và được dán nhã để phân biệt với sản phẩm khác.

Cụ thể, nếu trên tem sản phẩm có dãy số có 5 chữ số, bắt đầu bằng chữ số 8 thì có nghĩa đây là loại thực phẩm biến đổi gen GMO.

Với những mã code chữ số đầu tiên bắt đầu bằng số 9 và dãy số vẫn có 5 chữ số thì có chúng là loại thực phẩm hữu cơ 100%.

Các sản phẩm biến đổi gene phổ biến nhất

Bắp (ngô)

Bắp là loại thực phẩm biến đổi gen nhiều nhất hiện nay. Việt Nam đang cho phép sử dụng 3 loại bắp biến đổi gen có tên, bao gồm NK66 BT, NK66GT và NK66 BT/GT. Nếu bạn không muốn sử dụng các sản phẩm biến đổi gene làm từ ngô, bạn cần loại bỏ cả bột bắp, tinh bột bắp, dầu bắp, si rô bắp…

Đậu nành

Đậu nành hay đâu tương, đậu phụ hay đậu hũ cũng là thực phẩm biến đổi gene được sử dụng rộng rãi để làm thức ăn chăn nuôi, thực phẩm đóng gói cho người. Đậu tương thường là nguyên liệu bổ sung protein có trong ngũ cốc, thực phẩm ăn chay, và bánh kẹo. Round Ready là loại đậu phổ biến nhất với khả năng kháng thuốc diệt cỏ cao. Đặc biệt, loại đậu tương biến đổi gene này còn tạo ra gen kháng có tên Ampicilline truyền từ cây vào vi khuẩn dưới đất, và sau đó thấm qua nước vào các con sông và tất nhiên, nó cũng được truyền vào cơ thể người người ăn các sản phẩm từ đậu. Từ năm 2013, Việt Nam đã cho phép nhập các sản phẩm đậu tương biến đổi gen từ Ấn Độ và Mỹ. Có thể nói, các sản phẩm đậu tương biến đổi gene đã chiếm khoảng 90% trên thị trường Việt Nam hiện nay.

Sữa

Các bà mẹ nuôi con và người tiêu dùng sữa cũng nên cân nhắc khi sử dụng các sản phẩm sữa có chứa hoóc-môn tăng trưởng. Theo báo cáo tại Mỹ, 1/5 lượng bò tại Mỹ tiêm hoóc-môn rBGH tăng trưởng để kích thích bò ra nhiều sữa. Chất rBGH của Monsanto này hiện đã bị cấm sử dụng tại 27 quốc gia.

Đu đủ

Đu đủ biến đổi gen xuất hiện ở Hawaii từ năm 1999 và đến nay, nó đang được trồng rộng rãi khắp nơi trên thế giới.

Củ cải đường

Củ cải đường biến đổi gene xuất hiện ở Mỹ từ 2009 và cũng do Monsanto sản xuất với ưu điểm kháng thuốc trừ sâu tốt. Bên cạnh củ cải đường biến đổi gene tươi, chúng còn được dùng để chế biến đường. Vậy nên, khi mua đường, bạn nên chú ý đến thành phần và nguồn gốc đường, và cân nhắc sử dụng các loại đường làm từ củ cải đường.

  Bí đỏ và bí ngòi

Bạn sẽ ngạc nhiên vì bí đỏ và bí ngòi cũng nằm trong danh sách những thực phẩm biến đổi gene. Độc tố BT được cấy trong các loại bí này để làm tăng khả năng kháng sâu bệnh của cây. Theo nghiên cứu từ các nhà khoa học Canada, độc tố BT xuất hiện nhiều trong máu của những phụ nữ mang thai và con của họ khi họ ăn các loại bí biến đổi gene này.

Dầu Canola, dầu hạt cải

Có rất nhiều loại dầu ăn và thành phần trong dầu ăn có thể là thực phẩm biến đổi gene, tiêu biểu là dầu canola, hay còn gọi là dầu hạt cải.

Loại dầu này làm từ cây hạt cải dầu, xuất hiện tại Canada từ năm 1995. Cho đến nay, 90% hạt cải dầu ở Canada là hạt cải dầu biến đổi gene có khả năng kháng thuốc diệt cỏ.

Cách lựa chọn thực phẩm an toàn

Lựa chọn các loại rau củ thực phẩm giống bản địa, đừng mua các loại thực phẩm mới không rõ nguồn gốc hoặc có hình dạng, màu sắc lạ.

Tự nuôi trồng tại nhà để đảm bảo rằng chúng không chứa các chất phòng trừ sâu bệnh và thuốc kích thích tăng trưởng.

Mua hàng tại các cửa hàng và nông trại hữu cơ, không sử dụng các giống cây trồng và vật nuôi biến đổi gene.

Hạn chế hoặc loại bỏ ăn các các sản phẩm biến đổi gene phổ biến như ngô, đậu phụ, dầu hạt cải…

Cẩn trọng khi ăn ở ngoài để tránh ăn phải thực phẩm không rõ nguồn gốc.

Mua sản phẩm có dán nhãn 100% Organic hay 100% hữu cơ, được chứng nhận từ các Tổ chức uy tín như United States Department of Agriculture (USDA), Oregon Tilth, California Certified Organic Farmers (CCOF) hoặc Quality Assurance International (QAI). Chính phủ Hoa Kỳ và Canada không cho phép sử dụng nhãn 100% Organic cho hàng có biến đổi gene GMO dù canh tác theo bất kỳ cách nào hoặc dù chỉ chứa một thành phần rất nhỏ.

Lưu ý: Phải là nhãn 100% organic cho thực phẩm và thành phẩm. Ví dụ như Trứng có nhãn “free-range,” “cage-free” hoặc “natural” không hoàn toàn là thực phẩm hữu cơ và không chứa thuốc bảo vệ thực vật.

Có thể sử dụng các phần mềm kiểm tra thực phẩm GMO dành cho các ứng dụng iOS hay Android.

Bạn có thể tra cứu các doanh nghiệp không sản xuất thực phẩm biến đổi gene qua trang web của Non-GMO Projects.

Nguồn tham khảo: Mon-GMO Projects, Infonet, Littlegarden

Gửi phản hồi